Witamina D - Nazwa ta
obejmuje właściwie kilka związków określanych jako witamina D1 (kalcyferol),
D2 (ergokalcyferol), D3 (cholekalcyferol). Została uzyskana z tranu, ale
organizm @- jako jedną z niewielu witamin - może wyprodukować ją sam pod wpływem
promieni słonecznych. I tak witamina D1 znajduje się w tranie, D2 jest
wytwarzana w roślinach wystawionych na działanie promieni ultrafioletowych,
natomiast witamina D3 powstaje w skórze ludzi i zwierząt. Witamina ta należy
do związków rozpuszczalnych w tłuszczach.
Rola w organizmie
Witamina D, podobnie jak pozostałe
witaminy, pełni bardzo ważną rolę. Pobudza wchłanianie wapnia i fosforu, a
także zapobiega nadmiernemu wydalaniu tych pierwiastków z moczem.
Jaką funkcję pełni wapń? Jest
on przede wszystkim budulcem naszych kości i zębów, które zawierają wapń w
dwóch postaciach: związanej na stałe, a także "wymiennej". Ponieważ
organizm musi zużywać wapń także do innych potrzeb, pobierając go z krwi,
dlatego też gdy odczuwa brak tego pierwiastka, wykorzystuje wapń wchodzący w
skład owej wymiennej części układu kostnego. Tak więc w sytuacji niedoboru
tego pierwiastka przedostaje się on do układu krwionośnego, co osłabia nasze
kości, które stają się porowate, podatne na zniekształcenia i złamania.
Dlatego też tak ważne jest zapewnienie organizmowi odpowiedniej ilości
wapnia, gdyż organizm nie musi go wtedy pobierać z tkanki kostnej (witamina D
umożliwia wchłanianie wapnia w jelicie cienkim). Rola tego pierwiastka jest więc
bardzo istotna szczególnie w procesie kształtowania się tkanki kostnej u
dzieci i młodzieży, gdy kości rosną i stają się twardsze. Większa jego
ilość jest potrzebna również kobietom po menopauzie, czyli w okresie największego
zagrożenia osteoporozą.
Podobnie ważna jest obecność
fosforu, który znajduje się we wszystkich żywych komórkach i pokarmach.
Uczestniczy w przewodzeniu bodźców nerwowych, jest budulcem błon komórkowych,
tkanek miękkich, takich jak nerki, serce, mózg, mięśnie, bierze udział w
wielu procesach metabolicznych i reakcjach chemicznych, a także we wchłanianiu
niacyny. Wchodzi w skład kodu genetycznego oraz pomaga w uwalnianiu energii z
białek, węglowodanów i tłuszczów. Oddziałuje korzystnie na serce, nerki, a
także na kości i dziąsła. Dzięki obecności tego pierwiastka w organizmie
jest utrzymywane prawidłowe pH, współdziała on z witaminą B, umożliwia wchłanianie
glukozy. Jest potrzebny podczas wzrostu i naprawy uszkodzonych tkanek,
podtrzymuje witalność organizmu, a także łagodzi bóle w zapaleniu stawów.
Tak więc - ponieważ witamina D
umożliwia wchłanianie tych pierwiastków, jej odpowiednia ilość zapewnia
działanie tych składników mineralnych.
Witamina ta ma wpływ nie tylko na
prawidłowe kształtowanie się kości u dzieci i dorosłych, na ich odpowiednią
gęstość, ale i na stan naszego uzębienia. Obecność tej witaminy we krwi wpływa
także korzystnie na system nerwowy, a więc również na skurcze mięśni, a
nawet serca, gdyż odpowiednia ilość wapnia umożliwia sprawne przewodzenie
impulsów nerwowych.
Wpływa także na inne tkanki:
zapobiega i łagodzi stany zapalne skóry, reguluje wydzielanie insuliny, a tym
samym wpływa na odpowiedni poziom cukru w organizmie. Ma także korzystny wpływ
na słuch, gdyż decyduje o dobrym stanie kostek ucha wewnętrznego. Bez
wystarczającej ilości wapnia, którego wchłanianie ułatwia witamina D, stają
się one porowate i mało sprawne. Utrudnia to przekazywanie sygnałów do nerwów
przewodzących te informacje do mózgu. Oddziałuje też na komórki szpiku
kostnego produkujące komórki obronne (monocyty). Na obecność tej witaminy
reagują także komórki przytarczyc, jajników, a także niektóre komórki mózgu,
mięsień sercowy i komórki sutka.
Warto tu wspomnieć, że obecność
witaminy D zapobiega różnego rodzaju nowotworom, takim jak rak okrężnicy,
rak piersi, rak prostaty, chłoniak nieziarniczy.
Skutki niedoboru witaminy D
Brak witaminy D (awitaminoza)
powoduje wiele nieprawidłowości w rozwoju i funkcjonowaniu organizmu:
Przede wszystkim niedobór
witaminy D jest przyczyną występowania krzywicy u dzieci i młodzieży, a także
u dorosłych. W wyniku tej choroby, powstałej z powodu braku fosforu i wapnia,
kości ulegają zniekształceniu i osłabieniu, wykrzywiają się pod wpływem
ciężaru ciała szybko rosnącego dziecka. Kości i nadgarstki stają się powiększone,
klatka piersiowa zaczyna przypominać pierś gołębia, u dzieci powstają opóźnienia
we wzroście zębów. Poza tym poci się ono częściej i staje się nadmiernie
aktywne. Dlatego też tak ważny jest kontakt dziecka ze światłem słonecznym,
a w sytuacji jego niedoboru uzupełnianie tej witaminy w pożywieniu i
odpowiednich preparatach. U tych ludzi dorosłych, którzy mają utrudniony dostęp
do słońca lub spożywają produkty pozbawione witaminy D, może pojawić się
rozmiękczenie kości, zwane osteomalacją, które prowadzi do częstych złamań
i skrzywień układu kostnego.
Niedobór witaminy D u dorosłych
sprzyja powstawaniu osteoporozy. Polega ona na zmniejszeniu się masy i gęstości
kości, co prowadzi do zwyrodnienia układu kostnego w wyniku ubywania wapnia z
organizmu. Kości stają się porowate, kruche i łamliwe. Chorzy (najczęściej
kobiety) mają przy tym zniekształconą sylwetkę.
Zbyt mała ilość witaminy D
(podobnie jak brak witaminy A) może powodować zapalenie spojówek, a także
stany zapalne skóry.
Osłabienie organizmu spowodowane
między innymi brakiem witaminy D (a także A i C) prowadzi do zmniejszonej
odporności na zaziębienia.
Skutkiem niedoboru witaminy D bywa
także pogorszenie słuchu.
Bez witaminy D praca systemu
nerwowego i mięśniowego jest utrudniona, gdyż reguluje ona odpowiedni poziom
wapnia we krwi. Zwiększenie ryzyka powstawania chorób nowotworowych może być
spowodowane również brakiem witaminy D.
Osłabienie i wypadanie zębów
jest następstwem braku wapnia i fosforu, co jest wynikiem niedoboru witaminy D.
Nadmiar też jest szkodliwy
Powinniśmy pamiętać o tym, że
witamina D w dużych ilościach jest toksyczna - jeżeli spożywa się ją w
czterokrotnie większej dawce niż zalecana.
Wynikiem nadmiaru tej witaminy może
być biegunka, łatwe męczenie się, wzmożone oddawanie moczu, ból oczu, świąd
skóry, bóle głowy, nudności, brak apetytu, a nadmiar wapnia, który osadza
się w nerkach, tętnicach, sercu, w uszach i płucach, powoduje niekorzystne
zmiany w tych organach, a nawet opóźnienie w rozwoju dziecka. U dorosłych zwiększa
ryzyko zawału, powstania miażdżycy i kamicy nerkowej.
Należy przy tym jednak wspomnieć,
że długotrwałe przebywanie na słońcu nie wywołuje hiperwitaminozy, czyli
zbyt dużej ilości tej witaminy, gdyż organizm sam odpowiednio zmniejsza wtedy
jej wytwarzanie.
Źródła witaminy D
Doskonałym źródłem witaminy D
jest tran i oleje rybne, które znajdują się w rybach, takich jak łosoś, tuńczyk,
śledź, makrela czy sardynki. Witaminę tę znajdziemy również w mleku
(najlepiej wzbogaconym dodatkowo przez dodanie tej witaminy), a także w wątrobie,
białku jaj oraz przetworach mlecznych, takich jak ser, masło czy śmietana.
Oczywiście jej ilość zależy od sposobu przygotowywania tych produktów, jej
przechowywania, warunków jej przewożenia, a nawet od tego, czy krowy będące
"producentkami" mleka miały odpowiedni dostęp do słońca.
Jak już jednak wspomnieliśmy,
witamina D jest jedną z nielicznych witamin, których nie musimy dostarczać w
pożywieniu; organizm sam może produkować witaminę D pod wpływem promieni słonecznych,
które przedostają się do naszej skóry. Naukowcy twierdzą, że dziesięć
minut słonecznej kąpieli codziennie w czasie letnich miesięcy zapewnia
odpowiednią dawkę tej witaminy na cały rok. Należy tu jednak brać pod uwagę
indywidualne zapotrzebowania, np. to, że dzieci potrzebują więcej witaminy niż
dorośli, a ponadto - że wraz z wiekiem zmniejsza się zdolność organizmu do
wytwarzania tej witaminy pod wpływem promieni ultrafioletowych. Również osoby
znajdujące się w zanieczyszczonym środowisku mają mniejsze szanse na
odpowiednią ilość witaminy D w organizmie. Podobnie ci, którzy mają ciemną
karnację, muszą otrzymywać więcej witaminy D, gdyż ich cera odbija
promienie słoneczne.
|
